Muziekkring Enkhuizen

Hťt podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Gehoord, gezien en beleefd in de Nutszaal Enkhuizen: het Concert  gegeven door pianist MARCEL WORMS op donderdag 15 oktober 2015

 

Waar te beginnen? Bij Bach, bij Glass, bij de Nutszaal waar de BŲsendorfer al glanzend te wachten stond? Het weer nodigde helaas niet uit maar de echte pianoliefhebbers hebben zich naar de Patershof gespoed om getuige te zijn van een droomstart van het seizoen 2015/2016 van Muziekkring Enkhuizen. Want daar konden ze voor het eerst in de lange geschiedenis van 69 jaar van de Muziekkring getuige zijn van een uitvoering van de Goldbergvariaties van Bach (geen dag zonder, U weet wel) door meesterpianist Marcel Worms, die echter nog meer pijlen op zijn muzikale boog bleek te hebben, want na de pauze speelde hij de ook nog nimmer in Enkhuizen uitgevoerde Metamorphosis van Philip Glass. De ietwat vreemd ogende combinatie van deze twee componisten was een idee van zijn platenbaas, die het al heel lang op zijn platenwenslijstje had staan. Een gouden greep bleek. Behalve een goede pianist is Worms ook een onderhoudend causeur die beide werken met charmante weetjes opluisterde. Zo krijgt zo'n compositie veel meer reliŽf en gestalte.

Wist U bijvoorbeeld dat Johann Goldberg, leerling van Bach, waarschijnlijk te jong moet zijn geweest om deze hondsmoeilijke stukken te spelen? Hij was nl. in 1741 pas 14 jaar, tenzij een wonderkind maar daarover berichten de archieven in het geheel niets. De hele anekdote komt uit de koker van de eerste Bachbiograaf Forkel (1802) die er ook een Graaf Von Keyserling bijhaalt die niet slapen kon en 's nacht muzikaal geŽntertaind wilde worden. Mocht het niet kloppen dat is het toch een mooi verhaal, zeker als je de beloning in Louis d'Or in een gouden beker erbij rekent: een GOLDBERG als beloning...Worms vertelde uitvoerig over de structuur van het werk, het belang dat Bach hechtte aan getallen (2 en 3 bv.), daarbij speelde W. de eerste 4 maten van de GV voor als intro. Niet de wonderschone ariamelodie van de rechterhand is de crux maar de linkerhand speelt het werkelijke thema. De variaties, zoals wij die plegen te noemen, Bach zelf noemde ze Veršnderungen, zijn gegroepeerd in drieŽn waarbij de eerste steeds een dansvorm is, de tweede een echt virtuoze variatie en de derde een canon. Zo ontstaan er 9x3 canons waarvan de 30ste  variatie en laatste canon een zgn. quodlibet is, een soort potpourri van in Bachs tijd bekend melodietjes.

 

De meesterlijke fuga (10) werd meesterlijk gespeeld. Het Adagio (25) met zijn chromatiek en hartverscheurende wendingen deed zeer modern aan en maakte diepe indruk en werd zeer ingetogen gespeeld. Marcel Worms' spel kenmerkte zich door een krachtige aanslag (volgens enkele bezoekers iets te krachtig), maar Bach kan dat zeker hebben. Het karakter der stukken is inderdaad  ook zo wonderlijk verschillend: driftig,  martiaal,  bespiegelend, aarzelend, overwinnend, brutaal, schroomvallig, glorieus, heftig, schichtig, berustend, deftig, maar Stravinsky zou zich in zijn graf omdraaien als hij dit las, want, zei hij ooit, muziek drukt alleen slechts zichzelf uit.

De gezichtsuitdrukkingen van de pianist waren ook een studie waard. Mimiek die het karakter van de stukken die hij "onder handen had" prachtig weergaven. Altijd weer geweldig dat virtuoze spel niet alleen te horen maar ook te zien. Een totaalbeleving. De kruisgrepen, de zweetdruppels die zich met de parelende muzieknoten vermengden en zo een schitterende illustratie vormden voor hart en ziel en zaligheid. Vele technische hoogstandjes vertoonde onze pianist. Geen Bach maar Zee  zou hij moeten heten zei Beethoven ooit al. Geen 10 maar 20 vingers leken er op en boven de toetsen bezig in sommige variaties. Dan, na het Quodlibet klinkt nog eenmaal die heerlijke muziek op van de aria uit het begin. Dank, Bach! Dank, Marcel Worms voor deze vertolkte verrukkingen!

 

Na de Pauze dan Philip Glass (*1937), wiens muziek Minimal genoemd wordt. Hijzelf spreekt liever van theatermuziek of Repetetive Music. Glass blijft heel dicht bij zijn thema's en herhaalt die ook schier eindeloos zonder dat, en dat is het wonder, het verveelt en men denkt ja zo weet ik het wel. Er is steeds een minimale verschuiving te horen, een versnelling, een vertraging, een zware basnoot, die het bijzonder maken.

 

Glass is een zeer vruchtbaar componist die 8 symfonieŽn, opera's, veel pianomuziek, en filmmuziek voor maar liefst 37 films geschreven heeft. Voor diverse is hij beloond met prijzen, waaronder voor de filmmuziek voor The Hours uit 2002, waarvoor hij een Grammy Award ontving. Grappige samenloop: op deze concertavond werd The Hours op tv vertoond. De "Metamorphosis" uit 1988 is gebaseerd op het beroemde verhaal van Franz Kafka: Die Verwandlung (De gedaantewisseling) uit 1915, vandaar Metamorphosis.

 

EEN: Herhaling, daar draait het om bij Glass. Het is "Glassheldere" muziek die nooit verveelt, omdat hij genoeg variaties weet aan te brengen om het spannend te houden. Het heeft iets betoverends. TWEE: Begint bijna gelijk als I met twee herhaalde tonen in de linkerhand en dan een diepe bastoon eroverheen met de rechter, daarna in de diskant een watervalletje van herhaalde tonen hetgeen een bijzonder effect oplevert. Vermeldenswaard is ook het motiefje (linkerhand) dat het hele stuk door herhaald wordt! DRIE: Weer een voortdurend herhaald motief in de linkerhand, variaties op rechts met een sterk bezwerend karakter. Je zou er high van kunnen worden!  De minimale variaties in de akkoorden blijven toch boeien! VIER: Zelfde begin als I, II en III. Heldere structuur in deze repetitieve muziek, ritmiek en muziek krijgen iets dwingends. De bassen van de BŲsendorfer kwamen in deze Metamorphosis nr.4 goed tot hun recht! VIJF: Herhaling van nr. I, en benadrukt nogmaals het licht hallucinerende van deze bijzondere muziek.

 

Na een daverend applaus speelde Marcel Worms nog het aan minimal Music reikende eerste preludium uit het Wohltemperirte Clavier van Bach. Een indringend en indrukwekkend  concert was ten einde gekomen.

 

LIEFHEBBER  (k_h_dhaan@hetnet.nl. is benieuwd naar Uw reactie)

 

Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2015-2016

 

Marcel Worms

Donderdag 15 oktober 2015

 

Frans Hals Kwartet

Zaterdag 21 november 2015

 

Duo Macondo

Maandag 18 januari 2016

 

Eolian Ensemble

Dinsdag 16 februari 2016

 

Wildschut en Ish-Hurwitz

Woensdag 16 maart 2016

 

RAGAZZE-KWARTET

Dinsdag 19 april