Muziekkring Enkhuizen

Hét podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Gehoord, gezien en beleefd in de Nutszaal Enkhuizen: het Concert  gegeven door het Frans Hals Kwartet op zaterdag 21 november  2015

 

Het piepjonge Frans Hals Kwartet, niet alleen is het kwartet pas in september vorig jaar opgericht, maar zijn ook de spelers maar net 20 of 21, heeft zijn visitekaartje afgegeven en dat stemt tot grote vreugde. Want hoe is het mogelijk dat zulke jonge musici een zo groot meesterschap technisch en interpretatief aan de dag leggen. De naam van de schilder is gekozen omdat die verwijst naar de vrolijkheid en het kleurenpalet van diens schilderijen. Die vrolijkheid vertaalt zich in een immens speelplezier waarmee deze jonge mensen zich omhullen als het ware.  En dat kleurenpalet dan? Waar vind je een mooier kleurenpalet dan in de gelouterde kwartetcombinatie van de violenfamilie?

Elise Besemer en Gioa Kuipers viool, Robin van Gameren alt en Kalle de Bie cello   vormen dit veelbelovende kwartet.  Elise en Kalle gaven des middags een heuse masterclass in  “Huijs de Olifant” aan jonge violisten al dan niet begeleid door piano, allen leerlingen van de Muziekschool Oostelijk Westfriesland. Een verrijkende ervaring voor zowel de leerlingen als de musici en de toeschouwers.

 

Op de lessenaars verscheen  ’s avonds deze avond niet het eenvoudigste repertoire uit de kwartettenliteratuur: Beethoven, Mendelssohn en Sjostakovitsj. De vroegste Beethoven, de laatste Mendelssohn en ook een behoorlijk late Sjostakovitsj kregen de Muziek- en Muziekkringliefhebbers voorgeschoteld, een mooie en evenwichtige keuze. Zoals tegenwoordig gebruikelijk  werd een korte toelichting op de drie werken gegeven. Het zijn Beethovens eerste schreden op het kwartettenpad, schreden die zo geslaagd waren dat de oude Haydn van schrik hierna nooit meer een kwartet geschreven heeft…Toch was dat wat overdreven naar mijn idee, want het eerste thema uit het eerste deel van het Kwartet nr 6 opus 18 had zo uit de pen van Haydn gevloeid kunnen zijn.     Wellicht met niet zó veel passie maar toch. Het Allegro con brio met briljante en joyeuze inzet, met hartstocht gespeeld op de fraaie instrumenten waarvan drie van de vier in bruikleen zijn gegeven door het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds. Hart- en oorveroverend! Bij de reprise van het thema trof weer de absolute overgave aan de muziek van de vier bevlogenen. Het Adagio, een gedragen maar zeker niet somber thema dat zangerig en toch beslist gebracht werd. Non-vibrato passages maakten indruk, sereen, geserreerd, ingetogen. Ook deze reprise werd adembenemend mooi gespeeld, een fijnzinnig slot, ingehouden. Scherzo, Allegro. Een speels thema met aparte ritmische verschuivingen, die het extra spannend maakten. Het vraag- en antwoordspel tussen de eerste viool en de rest was een genot voor oor en oog.

 

De expressieve manier van spelen uitte zich ook in een mooie (panto)mimiek  en bewonderenswaardig was hoe deze jonge spelers deze Beethoven zo’n lading konden geven. Chapeau! Het laatste deel, La Malincolia, is  echt des Ludwigs. Groter contrast binnen één deel kan men zich nauwelijks voorstellen. Het begint inderdaad zeer weemoedig, de melancholie kroop als een klankgeworden draderige melange over het podium, de zaal in.  De sonore cellotonen, de schrille violen bezorgden je kippenvel. En dan de ontlading in een opgewekt Allegro, dat dan wel weer quasi moest heten. De opstuwende klanken van de cello, het briljante slot: kortom een briljante uitvoering!  

 

Mendelssohns laatste kwartet opus 80, ook nr. 6 : hij schreef het een paar maanden voor zijn dood, als hommage aan zijn kort daarvoor overleden zus Fanny met wie hij een innige en  hechte band had. Requiem voor Fanny staat als ondertitel dan ook op het eerste blad. Een heftig en emotioneel begin, met vele korte nootjes en later breed uitvloeiende melodieën, dan weer hartstochtelijke passages als of Félix, de gelukkige, zijn gestorven zus uit de dood wilde terughalen, zoals Orpheus zijn Euridice uit het rijk van de duisternis en de dood wilde terugroepen. De eerste viool uit kreten van smart, de tweede en de alt rouwen en de cello is verslagen en weent. Het zijn erupties van verdriet, gestold in noten, tot leven gebracht door het Frans Hals Kwartet. Weergaloos. Allegro assai:   Unisono passages maakten indruk, de sonore stemmen van alt en cello troosten, wat een emotionele muziek is dit die tot tranen toe ontroert. Unisono alt en cello trilt door tot in het ingewand. Allen unisono: Machtig! Dan uitdovend in zacht pizzicato. Adagio. Smartelijke muziek die tegelijk troostend is. Liggen verdriet en en troostvolle, berustende aanvaarding zo dicht bij elkaar? Kennelijk is dat zo. Nu een ppp dan weer ff, krachtig diepzinnig  en dan weer bijna lispelend. Het zien spelen is fascinerend, het hele lichaam speelt viool, alt, cello. Er is een fluisterend slot. Indrukwekkend. Finale, Allegro molto. Bijzonder: de uiterste concentratie met gesloten ogen van Kalle de Bie voor aanvang van een deel. Visualiseert hij nu zijn Mendelssohn? Ziet hij Fanny? Denkt hij zijn partij? Misschien wel alle drie. Dringende, dreigende, dolende muziek, lange cello-basnoten versterken dit effect, razendsnelle vioolnootjes ciseleren en versieren. Een toch triomferend slot. Bravo!

 

Na de pauze dan  Sjostakovitsj, de componist die ervoor koos binnen de Sovjet Unie te blijven werken, in tegenstelling tot zijn landgenoten Prokofjef en Stravinski, die de wijk naar de VS namen toen de overheid van de Sovjet Unie te veel ingreep in ieders leven. Dmitri heeft dan ook zijn hele leven moeten vechten tegen de autoriteiten en dat grimmige gevecht klinkt eigenlijk in al zijn muziek door. Dit 9de Strijkkwartet opus 117 is de tweede versie uit 1964, de eerste uit 1961 heeft hij verbrand. (In 1926 heeft S. ook al eens een werk verbrand dat hem of de autoriteiten niet zinde).

 

Hij droeg het op aan zijn derde vrouw Irina. De première was op 20 november 1964 in Moskou, dus vandaag 51 jaar en 1 dag geleden!  Vijf delen die in elkaar overgaan.  Moderato con moto: Wat een totaal andere klankwereld vergeleken met Mendelssohn en Beethoven! Geen muzikale volzinnen maar zich voortreppende of voortslepende episodes. Sterk ritmisch en puntig. Kleine fragmentjes die a.h.w. steeds aaneen gepast moeten worden, vergeefs soms en dan opnieuw klinken. Adagio Breed uitgesponnen elegische klanken. Ook de lyrische passages kloppen zachtjes aan onze oren, con sordino bv, een stukje solo door de eerste viool als inleiding op het Allegretto.  Vlotte, opgewekte, uitbundige en krachtige muziek, marsachtig zelfs, overmoedig. Ook hier treden alt en cello eendrachtig op met 1ste en 2de viool in hun kielzog; ze geven op een grappige manier passages door aan elkaar. Adagio. Dan weer ernstige gedragen klanken. Verstilde solo 1ste viool, heftig pizzicato 2de viool; elegische melodie, dan altsolo, afgesloten met krachtige pizzicato’s. Melancholieke tonen die overgaan in het laatste deel: Allegro. Nijdige violen, barse cello, schrille noten die zich bozig de zaal instorten, dan sterke passages in een strak en zwaar ritme,  aangegeven door alt en cello. Kun je dit Romantische muziek noemen? In zekere zin wel, aangezien de stemmingen elkaar snel achtereen opvolgen. Heel emotionele passages worden gevolgd door contemplatieve. De krachtige ritmiek van deze muziek is opzwepend.  Heftige pizzicati….Kortom: er viel heel veel te beleven in deze muziek van Dmitri Sjostakovitsj.

    

Een groot applaus en een Henkuzer Keek was de beloning. Ook het tweede concert was een schot in de roos en doet alweer naar het volgende verlangen. Helaas moeten we daarop nog wachten tot in januari, want dan treedt het duo Macondo voor de Muziekkring op.

 

LIEFHEBBER

 

Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2015-2016

 

Marcel Worms

Donderdag 15 oktober 2015

 

Frans Hals Kwartet

Zaterdag 21 november 2015

 

Duo Macondo

Maandag 18 januari 2016

 

Eolian Ensemble

Dinsdag 16 februari 2016

 

Wildschut en Ish-Hurwitz

Woensdag 16 maart 2016

 

RAGAZZE-KWARTET

Dinsdag 19 april