Muziekkring Enkhuizen

Hét podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Gehoord, gezien en beleefd in de Nutszaal Enkhuizen: JUBILEUMCONCERT  t.g.v. het 70-jarig bestaan van de Muziekkring Enkhuizen gegeven door het RAGAZZE-KWARTET, versterkt met Dana Zemtsov, altviool en Ketevan Roinshvili, cello en Dichteres des Vaderlands ANNE VEGTER op dinsdag 19 april 2016. Thema: NOCTURNE: een poëtisch nachtconcert

 

Bij het binnenkomen: geanimeerde drukte, statafels met gebakjes waarop 70 , op het podium een uitbundig verlicht groot glazen terrarium gevuld met zand, aarde en korrels van onbekend materiaal, waarop allerhande voorwerpen, als aangespoeld op het strand na een zware storm: een fles, een schoen, glasscherven, een bloempot, plastic rommel,  een schepje,  een poppetje met een groen petje.  Op de nog lege stoelen in de zaal een fraai vormgegeven zwart boekje getiteld: Nocturne, Ragazze Quartet en Anne Vegter.  Verder de lessenaars met verlichting, tafel met stoel en glas water en een staande lamp, midden in de zaal een groot mengpaneel door twee heren bemand. Kortom een totaal andere aanblik dan we gewend zijn.  Voorzitter Jozien de Wit: een hartelijk welkom op dit bijzondere jubileumconcert, waarvan het programma een première is. Zij schetste kort iets van de ontstaansgeschiedenis van de 70 jarige Muziekkring, een respectabele leeftijd intussen. Het aangekondigde programma bleek spiegelbeeldig te worden uitgevoerd. Eerst Ligeti (1ste kwartet), dan Riley’s Sunrise of the Planetary Dream en tenslotte Schönbergs “Verklärte Nacht”. Het was ongetwijfeld een dappere daad van het Bestuur voor deze keuze van soms moeilijk toegankelijke, soms zelfs hermetisch gesloten muziek, die op bewonderenswaardige wijze met groot elan, vakmanschap en  hartstocht voor het voetlicht werd gebracht.

György LIgeti’s eerste strijkkwartet uit 1954, bij genaamd Metamorphoses Nocturnes, werd vergezeld van dichtregels van Anne Vegter zelf (vijf terzinen met als titel o do not love too long) en van de dichter Jorges Luis Borges: Slapeloosheid. Toen Ligeti dit werk componeerde had hij niet de illusie dat het ooit uitgevoerd zou worden. Het Hongarije van toen, rigide communistisch, was wars van vernieuwing op het gebied van alle kunsten. Er is een geheimzinnig klinkende opening, heftige scène erna, vol vaart en venijn, vol schrille tegenstellingen; vraag en antwoordspel tussen 1e en 2e viool, zeer snelle passages daarna. Tijdens lang aangehouden noten klinken de dichtwoorden uit “Slapeloosheid” van Borges.  Dromerige passages, afgewisseld met heftig strijkwerk, dan weer Borges woorden: “Het universum heeft vannacht het weidse van de vergetelheid en de precisie van  de koorts.”  Hoort men het jachtige stadsleven van Buenos Aires verklankt in deze heftige muziek? “Prikkeldraad, glooiingen, dood papier, restanten Buenos Aires.” De nacht als brenger van onheil, gedachten aan dood en verval. “Onvermijdelijke werkelijkheid  van ijzer en modder”.

 

“Het zal weer dagen in mijn dichtgeknepen ogen.”  (Borges is blind geworden). Opgewekte muziek beneemt ons de noodzaak somber te blijven. Strakke ritmes pompen het bloed sneller door het lijf. Zachte pizzicati, dan weer snelle stukjes, fragmentarisch aan stukken gereten klanken, gekroond door harde tikken op een cellosnaar. De Ragazze-locomotief komt op stoom, sneller en sneller gaat het. De hallucinerende klankjes van allen, pizzicati voluit, dan zoete zachte flageoletjes gevolgd door een cellosolo, een snarenschreeuw en dan een zoet en zacht einde. Een bijzondere combinatie van  muziek en taal, die indruk maakte en bewondering opwekte.

 

Terry Riley: Sunrise of the Planetary Dream Collector. Een schijnbaar eindeloze herhaling van dezelfde tonen maar steeds met minimale verschuivingen blijven het spannend houden. Want spannend is deze muziek! Ertussendoor leest Anne Vegter uit het boek Verschijningen van Henri Michaux, slapenderwijs een soort verkenning van slaap, van de hallucinerende droomwereld waaraan wij mensen allen deel hebben. De muziek is mooi, krachtig, ritmisch, vloeiend  en meeslepend. In de stille passages leest de dichteres prachtig fraserend met heldere dictie uit genoemd werk voor. Een mooiere illustratie van Riley’s werk is niet denkbaar. Klasse!

 

Arnold Schönbergs “Verklärte Nacht” is de neerslag in muziek van zijn verliefdheid op de zuster van zijn leraar Von Zemlinski, Mathilde. Leraar en leerling waren met vakantie in Oostenrijk, waar Mathilde verbleef. “Verheerlijkte, schitterende en omstraalde nacht”  is een van de gedichten van Richard Dehmel uit diens cyclus “Weib und Welt”, waardoor Schönberg ook getroffen werd.        S. verbindt hier programmamuziek met kamermuziek. Beide premières, zowel in Wenen als in Berlijn in 1902 (het stuk is van 1899) waren zeer omstreden. S. keerde zich af van Brahms en omarmde Wagner,  arrangeerde het stuk  in 1917 voor strijkorkest en herzag het nog in 1943. Anne Vegter illustreerde deze muziek met de 9 gedichten van de Zuid-Afrikaanse dichteres Antjie Krog: “Waar ik jou word”. Een donkere inleiding van celli en alten, rustgevend geklank van violen gesteund door alten en celli. Aanzwellende kleuren, geliefden gaan door een donkere nacht. (Dehmel). Ik kan me indenken dat de Weense en Berlijnse premières in 1902  veel stof deden opwaaien. Want ook nu nog klinkt deze muziek behoorlijk modern. Heftige met vredige passages afgewisseld. Programmamuziek? Wordt de muziek minder (mooi) als men het verhaal erachter niet kent? Het is maar een vraag die bij me opkomt. Ik zou ook niet weten of Mathilde deze muziek kon waarderen. De gedichten die Anne Vegter op voorbeeldige wijze voordroeg zijn een stamelende, extatische poging om het geheim van liefdes-verbijstering in kosmische beelden te vangen. De versmelting en eenwording van twee geliefden extatisch weergegeven in haast stotterend poëtisch proza. Beelden die over elkaar heen tuimelen, en de taal verdringt zelfs de muziek af en toe tijdens het lezen, zo sterk is zij! Indruk makende passages die eenvoud, aanvaarding en eenheid uitdrukken. Of kan muziek alleen maar zichzelf uitdrukken? (volgens Igor Stravinski). Het stuk gaat naar een climax, afnemend en weer aanzwellend en eindigt in een bijna stilte.

 

Een warm applaus klaterde op. Er was een gezellig samenzijn daarna, waarbij een dronk kon worden uitgebracht en genoten op de springlevende zeventigjarige. Daarvan werd ruimschoots en geanimeerd gebruik gemaakt. Oud-bestuursleden spraken elkaar, concertbezoekers wisselden hun ervaringen uit en menigeen was het erover eens: het was een voor de Muziekkring waardige afsluiting van het 70ste seizoen.  Op naar het volgende, waarvan akte!

 

LIEFHEBBER


Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2015-2016

 

Marcel Worms

Donderdag 15 oktober 2015

 

Frans Hals Kwartet

Zaterdag 21 november 2015

 

Duo Macondo

Maandag 18 januari 2016

 

Eolian Ensemble

Dinsdag 16 februari 2016

 

Wildschut en Ish-Hurwitz

Woensdag 16 maart 2016

 

RAGAZZE-KWARTET

Dinsdag 19 april