Muziekkring Enkhuizen

Hét podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Gehoord, gezien en beleefd in de Nutszaal Enkhuizen: CONCERT gegeven door het SYRÈNE Saxofoonkwartet op zaterdag 12 november 2016. Thema: "Ragtime Café"

 

De Muziekkring Enkhuizen gaat gewoon door met bijzondere concerten te organiseren. Dit concert was eigenlijk min of meer als uitsmijter bedoeld van het hele seizoen, maar nu mag het publiek al dadelijk, in dit donkere jaargetijde, genieten van de swingende ragtime-klanken van deze vier getalenteerde saxofonistes, die hun naam koppelden aan de verleidelijke sirenen uit de oudheid, die met hun zoete zangen de zeelui betoverden en op de rotsen lokten. Dat kan nu gelukkig niet gebeuren want er zijn geen rotsen in Enkhuizen en omstreken. Femke IJlstra, Simone Müller, Annelies Vrieswijk en Aukelien Kleinpenning: resp. sopraan-, alt-, tenor- en baritonsaxofoon hebben zich verdiept in de Ragtimes eind 19de, begin 20ste eeuw in het zuiden van de VS en daar een spetterend programma over gemaakt. Turbulente muziek met grote namen als Scott Joplin, Tom Turpin en Zes Confrey. In hun programma verschijnen ook Gershwin en Bernstein, Nyman en Bolcom. Kortom: een avondje genieten van de beste Rags en omliggende muzieken uit Amerika en Engeland.

 

De concertbezoekers konden een formulier invullen waarin men zijn muzikale voorkeuren en interesses kon aangeven. Het Bestuur hoopt zo meer inzicht te krijgen in  de wensen van het hooggeacht publiek. Voorzitter Joke Poelsma riep op om buren magen en vrienden te benaderen om zo meer mensen geïnteresseerd te krijgen in wat de Muziekkring te bieden heeft, vooral jongeren. Hierna introduceerde zij op inventieve wijze de vier dames van het Kwartet. Bijna de helft van het podium werd ingenomen door een wit laken waarop beelden geprojecteerd werden uit de tijden van de jazz en zijn voorlopers uit de eerste jaren van de twintigste eeuw. De saxofonistes waren uitgedost in de kledingstijl van die tijd. We zagen een petje, bretels, een korte broek, jaren ’20 jurken, kortom het was verrassend. Men speelde niet alleen op het podium maar ook ervoor en lopend. Geen bloemen op het podium maar het beeld van een zwarte trompetspelende jazzmuzikant, zeer toepasselijk. De dames vertelden bij toerbeurt over de te spelen werken met schwung, overigens niet altijd even goed verstaanbaar.

 

Ze gingen meteen voortvarend van start, deze vier sirenen met een swingende Bernstein, de Ouverture tot “Candide”, een poging tot operette/musical over de Candide van Voltaire uit de jaren 50, die niet geheel geslaagd was. Maar de muziek was heerlijk met de kenmerkende swingende Bernsteinsound. Klonken daar spottende klanken, refererend aan wat Voltaire deed in Candide, de spot drijven met kerk en staat, nu doorgevoerd naar de Commissie voor On-Amerikaanse activiteiten, die het land in de 50er jaren  in zijn angstgreep had…? Dan een bespiegelender stuk; stuwende zo niet opzwepende muziek, gelardeerd met de beelden uit het New Orleans Café…

 

De koning van de Rags: Scott Joplin (*1868-1917), zo’n beetje de uitvinder ervan, die in 1899 zijn Maple Leaf Rag schreef en speelde en zijn Easy Winners in 1901: een nieuw genre was geboren. Zijn opera Tremonisha wordt nog steeds opgevoerd! Wat een heerlijke ontspannende en opvrolijkende klanken werden over het publiek uitgestrooid. Strakke baslijnen, syncopische melodieën en een begeleiding die daarop vooruitloopt of juist achteraan gaat: Ragged time…Zijn The Entertainer is vooral in Europa bekend geworden door de film The Sting. Daar zijn ook de vertoonde beelden uit New Orleans, uit de glorietijd van de zwarte musici die de muziek die gespeeld werd, nog meer reliëf gaf

 

Toen kreeg Michael Nyman (*1944) het “woord”: Engels componist die in 1968 voor het eerst de term “Minimal Music” muntte. Hij schreef voor meer dan 50 films de muziek w.o. voor The Pianist  en Gatatta. De delen 2 en 3 van zijn Strijkkwartet nr. 2 uit 1988. II. Een langzaam deel met terugkerend motief dat door de versieringen van de anderen reliëf krijgt. III. Opgewekt tamelijk snel gespeeld stuk; het klinkt vlot, maar als je dit al minimal music noemen wilt dan toch alleen in de thema’s. Toen dit stuk uit was stonden de musiciennes op om het applaus in ontvangst te nemen en vervolgens daalden ze al spelend het podium af om voor in de zaal een Rag van Tom Turpin te spelen: Ragtime Nightmare. Alweer zo’n zalige uitbundig-syncopische Rag!

Van Phil Woods (*1931-2015) werden Two Improvisations gespeeld (1978). Hij was een bewonderaar van Charlie Parker. I. Tikje atonaal, maar sympathiek atonaal, in sonatevorm geschreven. Knap gespeeld met grote aandacht voor detail en lijn. Een soort solo van de sopraansax met zachte begeleiding; dan tempoversnellingen; af en toe niet een beetje maar behoorlijk atonaal …Basmotief herhalend waar de anderen op  “improviseren”. Dan raakt het aan Jazz, soms lijkt het meer op Stockhausen of Louis Andriessen. De bariton speelt motiefjes waarop de anderen aanvullen, licht melancholisch. II. Een nogal woestachtig stuk muziek, sterk ritmisch, (ragtime 80 jaar later?) Het stuk vermocht mij niet echt te boeien, hoe knap ook gespeeld. Een driftig slot. De Syrènes gingen zo in hun spel en spelen op dat ze helemaal de pauze vergaten. Gelukkig was daar Annette van Kleef-Ruys die hen erop attent maakte. Dat vond het publiek ook fijn…

We keerden terug naar New Orleans met Zes Confrey (1895-1971) ; hij schreef in 1921 Kitten on the Keys. Dit nummer is inderdaad geïnspireerd door een katje dat over de toetsen van een piano huppelde. Een vrolijk en grappig stukje muziek, een echt Rag en even vlot als smakelijk gespeeld. De Syrènes verrasten ons door drie stukjes te spelen die niet op het programma vermeld stonden, nl. van William Bolcom (*1938):  Graceful Ghost, Dreamshadows en Poltergeist. I. Mooie baslijnen, rustig tempo, sfeervol, inderdaad een vriendelijke geest zoals die op het podium gestalte kreeg in deze muziek. II. Een redelijk dromerige muziek, rustig voortkabbelend met af en toe een dissonant als prik uit de realiteit; tenor en bariton spelen samen, dan voegen sopraan en alt zich erbij. Er zit nog ergens een stukje rag tussen… III. Ook weer in de sfeer tussen slapen en waken, als het duister bezit van je nemen wil. Licht, vlotte, ritmisch leuke stukjes, pittig en puntig gespeeld met veel animo.

Als laatste de klassieker An American in Paris van George Gershwin, die in 1898 geboren werd als Jacob Gershowitz uit Pools-Joodse ouders. Schreef veel musicals (Porgy and Bess!) en gebruiksmuziek maar wilde graag als serieus componist te boek staan. Is vaak in Europa geweest om daar te studeren. “Je kunt beter een eersteklas Gershwin zijn dan een tweedeklas Ravel,” zei deze toen G. bij hem wilde studeren. Zijn serieuze werk: Rhapsodie in Blue, Pianoconcert in f.  Je ziet a.h.w. de Amerikaan door Parijs flaneren (G. zelf?), je hoort de claxonklanken van waarschuwende automobilisten: Hé kijk uit vreemdeling uit de Nieuwe Wereld! Je hoort de vaudevilles, de revues voorbijkomen. Even gedacht aan de film Midnight in Paris  van Woody Allen, waarin een jongeman uit 2010 ineens in het Parijs van 1920 terechtkomt en Hemingway, Ravel, Gershwin, Joyce e.v.a. uit die tijd ontmoet in zo’n soort ragtimecafé. Er zijn jazzy gedeelten, marsachtige passages, allemaal vlot en virtuoos neergezet door de Syrènes.  Een tegendraadse Jan daar ligt een kip in ’t water. Beschouwend dralen langs de Seine. De dromerige sopraansolo met het beroemde thema fraai begeleid door de anderen en dat verder als een rode draad door het stuk speelt. Een swingend slot in jazzstijl tot besluit.

Een mooi applaus vermocht niet te verleiden tot een toegift, Nou ja het was HEEL mooi geweest, deksels mooi. Een fijn en bijzonder concert waarmee het publiek het tot januari moet zien uit te zingen. Pluim voor het Bestuur!

LIEFHEBBER


Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2016-2017

 

Duo Smits en Van Regteren Altena

Maandag 3 oktober, 2016

 

SYRÈNE Saxofoonkwart Zaterdag 12 november 2016

 

DUDOK KWARTET  

Vrijdag 13 januari 2017.

 

NEDERLANDS BARYTON TRIO

Woensdag 15 februari 2017.

 

Marietta Petkova

Maandag 6 maart 2017

 

THE HAGUE STRINGTRIO

Donderdag 6 april 2017