Muziekkring Enkhuizen

Hét podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Privacybeleid

 

Gehoord, gezien en beleefd in de DROMMEDARIS in Enkhuizen, gegeven voor de Muziekkring door het Berlage Saxophone Quartet op donderdag 12 oktober 2017.

 

Ook na de zomerstop moet de nieuwe locatie  even wennen. Maar, het zij gezegd, de ambiance is bijzonder fraai, de zetels geriefelijk en het gebouw vorstelijk; de bovenzaal was goed muziekbestendig gemaakt door bv de lange gordijnen open te laten waardoor de akoestiek aan kwaliteit won. Al eerder trad het Berlage voor Muziekkring op en de hernieuwde kennismaking stelde geenszins teleur. Wat een mooie musici, wat een oorstrelend bouquet aan klanken weten de leden van het Quartet: Lars en Kirstin Niederstrasser (resp. sopraan- en tenorsax), Peter Vigh, altsax en de bewerker van bijna alle stukken die men vanavond ten gehore bracht en tenslotte Eva van Grinsven op de bariton aan hun instrument te ontlokken. Een prachtstel musici! Maar dat was nog niet alles. Zij hadden een extra stem meegebracht in de persoon van Jan Brokken, die het motto De Weg naar de Vrijheid voorzag van boeiende en sonoor voorgedragen verhalen. Ook de componistenkeuze was opmerkelijk te noemen. Moessorgski, Schulhoff, Tawfiq, Pärt, Sjostakovitsj en Eisler: een bont gezelschap dat ieder op zijn eigen wijze de drang naar geestelijke, artistieke en fysieke vrijheid belichaamt.

 

In een uitverkochte zaal werd het verwachtingsvolle publiek op onderhoudende wijze welkom geheten door de voorzitter, Joke Poelsma. Het thema van de avond werd op indrukwekkende wijze verwoord door schrijver Jan Brokken, verhalen over die vrijheidsdrang vertellend uit de levens van Youri Egorov,  Hamar Tawfik, Arvo Pärt en Mikhail Dostojevski en  dat deed hij boeiend. Pianist Egorov: hoe hij op een concertreis door Europa belandde in Italië, daar politiek asiel aanvroeg, geïnterneerd werd. Brokken las fragmenten uit Egorovs dagboek voor die je de adem deed stokken. Uiteindelijk komt hij in Amsterdam terecht via de Nederlander Hans Kerkhof, die hem ooit in de Sovjet Unie op een concertwedstrijd had horen spelen. In Nederland verdiepten zijn talenten zich en werd hij wereldberoemd. Helaas kreeg hij Aids waaraan hij overleed. Zijn homoseksualiteit was een van de redenen dat hij uit de S.U. vluchtte: daar was en is het een ziekte en een misdaad. De verbinding naar Moessorgski was dat deze bijzondere componist, autodidact, streefde naar absolute kunstzinnige vrijheid. Het Berlage Quartet zette in met enkele van zijn Pianominiaturen, die verrassend modern, lichtvoetig en charmant klonken. Korte, strakke en vrolijke saxofoonklanken vulden de bovenzaal van de Drom. Deze stukjes doen denken aan diens liederencyclus De Kinderkamer: even onbezorgd en  pregnant. Dezelfde onbevangenheid borrelt er uit op. Even een complimentje voor de kleding van de vier: zwart met opvallend leuke rode accenten: sokken, haartooi, schoenen, overhemd.

 

Ook de Vijf stukken voor Strijkkwartet (bewerkt door Peter Vigh, de altist) van Ervin Schulhoff waren een goede keus gezien het leven van deze bijzondere   componist. In Nazi Duitsland gevangen gezet wegens zijn communistische sympathieën en in 1942 overleden in een concentratiekamp in Beieren. Een strakke Schulhoff, korte afgemeten nootjes en lange uithalen maakten het spannend. Uitroepen van vreugde of angst over de lange weg naar de vrijheid, die begon of juist onbereikbaar werd? Hier en daar beluisterde ik een vooruitwijzen naar Ligeti. Wat speelden deze musici geweldig goed, mooi en geïnspireerd! In volledige harmonie en totaal in de ban van de muziek en in opperste concentratie wisten zij het mooiste en beste uit hun instrumenten en zichzelf te halen: complimenten!

 

De tocht, het speciaal voor Berlage geschreven door de uit Afghanistan gevluchte componist Hawar Tawfik vertelt in klank het verhaal van zijn vlucht. De prijs van de Vrijheid is vele malen groter dan de Tocht erheen. Geniet van het leven, het duurt zo kort…Er zijn oproepen in de sopraansax tot vrijheid, dan zachte aanzetjes van de bariton en de tenor. Het stuk is één grote klankschildering van grote klasse. Je hoorde bange voetstappen, de opluchting als de tocht ten einde loopt. Een aangrijpend getuigenis van mensen op weg naar de vrijheid.

 

Dan klinkt Fratres van Arvo Pärt. De zaal houdt de adem in, raakt minutenlang gebiologeerd en ontroerd door de intense zeggingskracht van dit stuk uit 1977. De vertelde verhalen over de vrijheidsdrang van de Oostzeevolken uit Estland, Letland en Litouwen zijn hartverscheurend, van Pärts Credo-uitvoering in 1968 in Tallinn, tot de menselijke keten in 1989 waarbij 2 miljoen Esten, Letten en Litouwers hand in hand zingend de drang naar vrijheid belichaamden. Deze verstilde muziek raakt aan de essentie van het mens-zijn, bekroond door de hoge stemmen, stijgen de vier smekend en dringend op. Een muziekwerk van haast onaardse doch indringende kracht.

 

De pauze was welkom na deze emotionele uitvoering. Boeken van Brokken en muziekcd’s van Berlage konden worden aangeschaft, alsook verversingen in de cafézaal beneden.

 

Dmitri Sjostakovitsj vluchtte niet uit de Sovjet Unie zoals zovele van zijn kunstbroeders deden. (Rachmaninoff, Stravinsky , Prokofjev) Hij bleef en dat heeft hij geweten. Angst doortrekt zijn leven en werk, angst om gevolgd, vervolgd en gearresteerd te worden. Navrant dat hij elke avond om 10 uur in de hal van zijn flatgebouw met een koffertje stond te wachten op zijn arrestatie, die nooit kwam. Maar ondanks dat hij herhaaldelijk op het Sovjet-matje geroepen werd door de censuur slaagde hij erin zijn eigen stijl, zijn eigen idioom te handhaven tegen alle verdrukking in. In het Strijkkwartet nr 8 legde hij van al deze aspecten van zijn leven getuigenis af. In het 1ste deel, Largo, citeert hij uit zijn 1ste en 5de symfonie. Een plechtig, gedragen begin, een bijna-solo van de alt en zeer melancholieke gedeelten volgen elkaar op. In het 2de deel, Allegro molto, klinken felle staccatoklanken op, snel, ritmisch, kortaf, krachtig doorsneden door de anderen. Unisonospel, langzaam en zwaar. Een huivering viel niet te onderdrukken. In het 3de deel, Allegretto, waarin geciteerd wordt uit het 1ste celloconcert, trillerde de sopraan hoog boven de andere instrumenten uit, die bromden min of meer rustig eromheen. Maar niet voor lang, en dan meanderden de stemmen langere tijd dooreen. Haast dansant en  opeens, schril, de sopraan eroverheen; een kleine solo van de alt. En een weemoedig slot van dit deel.  Het Tweede Largo, met citaten uit zijn opera Lady Mc Beth uit Mtsensk en de 1ste symfonie, begint met serene klanken  met lang uitgesponnen lijnen onderbroken door staccato’s. Een smekende psalm, haast dwingende bede, om vrijheid? Een dieptreffend stil slot.

 

De lange levensweg van Dostojevski als mens en schrijver kreeg vorm in de verhalen van Brokken. Alsof er in 150 jaar niets veranderde: de strafkampen van de Tsaar, de Goelag van de Sovjettijd en weer de strafkampen onder Poetin…Ook Dostojevski schrijft in zijn boeken over de knechting van de mens en zijn behoefte aan vrijheid. Componist Hanns Eisler kende die aspecten maar al te zeer in zijn leven. Vanwege zijn Entartete Musik ontvlucht hij Nazi-Duitsland, komt in het Land of the Free, maar wordt in 1948 de Verenigde Staten uitgezet wegen communistische sympathieën! Hij komt in (Oost)Berlijn terecht, waar hij zich de woede van de machthebbers op de hals haalt. De dood van zijn vriend Brecht in 1956 komt hij nooit te boven.

 

Het Berlage Saxophone Quartet besloot dit veelkleurige optreden met het Allegro uit de 6de Suite voor orkest van Eisler. En hoe is het mogelijk: het zijn vrolijke Eislerklanken,  uitbundig, genotvolle muziek: de schelle, guitige sopraan, de warme alt,  de sonore en pittige tenor en de zware en toch lichtvoetige bariton! En meeslepend einde aan dit buitengewoon geslaagde concertoptreden van het Quartet en zijn bard.

Een langdurige bijval was hun deel, uitgedrukt in de mooi verpakte Enkhuizer krentenmik. Een daverend begin van het nieuwe seizoen, een geslaagde overstap van Nutszaal naar Drommedaris. Compliment voor het Bestuur die deze stap durfde te nemen. Sopraansaxofonist Lars Niederstrasser, die ik na het concert trof, was goed te spreken over de akoestiek en was jaloers op het publiek dat mocht zitten op die voortreffelijke stoelen die hij  voor het concert had uitgeprobeerd. En natuurlijk de unieke uitstraling van de Drom. Ook Jan Brokken was zo positief. Waarvan akte!

 

LIEFHEBBER, Klaas Herman de Haan


Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2017-2018

Berlage Saxophone Quartet

donderdag 12 oktober 2017

 

Klára Würtz

zaterdag 18 november 2017

 

Karin Strobos, Felicia van den End en Daria van den Bercken

woensdag  14 februari 2018.

 

"Chamber Philharmonic of Europe"

maandag  19 maart 2018.

 

Schulhoff Trio

donderdag  19 april 2018.