Muziekkring Enkhuizen

Hét podium voor kamermuziek in West-Friesland

Sinds 1946

Gehoord, gezien en beleefd in de Nutszaal Enkhuizen: CONCERT gegeven door het door het NEDERLANDS BARYTON TRIO op woensdag 15 februari 2017.

 

Het sprokkelmaandconcert werd dit jaar gegeven door een unieke combinatie van instrumenten en musici: Freek Borstlap die de baryton en de viola da gamba bespeelt, Helena van Tongeren op altviool en Jan Insinger op cello. Het door Borstlap opgerichte Spirit of Gambo was ooit al eens gast bij de Muziekkring en wel in 2002. De BARYTON is een in onbruik geraakt instrument uit de 18de en begin 19de eeuw. Haydn schreef meer dan 100 trio’s voor het instrument omdat zijn broodheer, Nikolaus von Eszterházy een toegewijd barytonspeler was. Het is  een uitgebreide en verlengde viola da gamba met 25 snaren. Bijzonder om dit in Enkhuizen te  kunnen meemaken. Het door Freek Bortslap bespeelde instrument is gebouwd door Eduard van Tongeren uit Haarlem. Het programma, met als titel: Vorstelijke muziek voor Baryton, liet dan ook twee composities van de grote meester zien, maar ook een werk van Mozart en Luigi Tomasini, die als violist en Konzertmeister aan het hoforkest van de Eszterházy’s verbonden was. Haydn schreef bv. de vioolsoli voor hem in zijn 6de, 7de en 8ste Symfonieën.  Totaal nieuw is de naam van contrabassist en sinds 5 jaar componist Pieter Smithuijsen: hij schreef speciaal voor het NBT de Double Suite for BarytonTrio. Grappig om zijn naam tussen de groten van het Barytonwezen te lezen en dat niet alleen: hij was zelfs persoonlijk aanwezig om later toelichting te geven op zijn compositie. De voorzitter opende het concert met een vrolijk welkomstwoord waarin ze ook de grote verandering aankondigde dat de Muziekkring na 71 jaar de Nutszaal gaat verlaten en zijn muzikale heil gaat zoeken in de Drommedaris, als zijnde HET cultureel centrum van Enkhuizen.

 

Haydns Divertimento nr. 126 in C gr.t dat begon met Tema con variazione. Een typerend Haydn thema, ongecompliceerd en vrolijk. Natuurlijk ging de aandacht vooral uit naar dit bijzondere instrument dat bekroond wordt door een fraai gesneden kopje van de componist. Het klonk charmant en opgewekt. Snelle altpassages, omspeeld door baryton en cello, die op zijn gamba’s bespeeld werd: tussen de knieën geklemd; dan mag de celliste haar beste beentje voorzetten. Menuet. Een heerlijke dansmelodie waarbij men in gedachten de Eszterházy’s met hun dames gracieus en statig ziet dansen.  De muziek is mooi over de drie instrumenten verdeeld. Finale. Een parmantig en sterk thema werd door deze drie zeer serieus kijkende musici ten gehore gebracht, Tot nog toe geen opvallende rol voor de baryton. Ook wel logisch want deze muziek is niet speciaal ervoor geschreven. Het is rustige, sterkte Haydn-gebruiksmuziek, waarbij het donkere coloriet opvallend is.

 

Pieter Smitshuijsen (* 1954) leidde zelf zijn Double Suite for Baryton Trio in. Van origine is hij contrabasspeler met een grote en lange staat van dienst. Sinds kort is hij gaan componeren en hij schreef dit werk speciaal voor het NBT, “Hij heeft het vriendelijk gevoerd met zijn zachte nootjes”, zoals hij zei. Van het laatste deeltje, Tema con variazioni speelde de cellist het thema voor:  het duurde minder dan 10 seconden…Intro. Een plechtige start met prachtige donkerte in de alt. Glijdende tonen maakten het spannend. Gossip. De componist is erin geslaagd om roddels op drie instrumenten te laten horen gedurende één minuut! Fugue, blues and chaotic canon. Een heuse fuga, blues en een canon: uiterst boeiend met vleugjes Prokofjev, Sjostakovitsj en Stravinsky. Cantina ‘Allegria’: In muziek weergegeven dronken Zuid-Amerikanen in een bergcafeetje op 3000 meter hoogte…Hier en daar ontspoorde de muziek ook en toch was het fijn om naar te luisteren! Song. Vrij fragmentarisch en toch een geheel en dat is knap. Donkere passages, pizzicati, ook als slot. Randy Bauerntanz, Ländler und dann fängt es an leicht zu regnen. Een boerendans op de cello, maar wat ingehouden en niet zo vrolijk eigenlijk. De cello laat dikke druppels vallen en de baryton motregen; het druppelt zacht tot een stil einde. Siciliande. Na veel overleg tussen componist en barytonspeler kwam dit stuk tot stand: veel bleek te moeilijk. Het is uiteindelijk een rustig stuk geworden dat mooi vertolkt werd op dit bijzondere instrument. Bravoure. Uitbundig en joyeus gespeeld een graag beluisterd. Bravoure: bravo!  De statige, donkere ingetogen klanken van Tod und Verklärung werden met getokkel beëindigd. L’Adieu Een verdrietig adieu, warm van klank met toch een vriendelijke toets van troost: Alles komt goed uiteindelijk. Tema con dieci variazioni: Het thema duurde slechts enkele seconden. Men kan zich voorstellen dat de variaties, 10 in getal, zich in rap tempo aan het publiek voorstelden! Enthousiast applaus waarin ook de componist deelde, op het podium geroepen door de musici.

 

Mozarts Sonatine KV 439b in F Gr. T.  door Pieter Smitshuijsen bewerkt voor Barytontrio. Andante grazioso. Charmante muziek met een vrij donker timbre. Menuet. Galante muziek, rococopruikjes, pofmouwtjes, gepoederde en geblankette dames zie je hier in gedachten voorbijdansen. Mooie snelle passages op de cello, die alt en baryton omspeelden. Een opgewekt Rondo besluit deze aardige Mozart, waarbij het thema vlot en soms ingenieus is verwerkt.

 

Na de PAUZE komt Tomasini aan de beurt met zijn Barytontrio in D. Allegro. Een levendige entre met een prominente rol  voor de baryton natuurlijk. De alt kwam ook mooi uit de muzikale verf met snelle passages, alleen of samen met de cello. Een stralend slot. Adagio. Ook in het adagio is de baryton hoofdrolspeler. Mooie, heldere en stille passages volgen elkaar op. Van fluisterzacht tot stevig en weer terug. Allegro molto. Unisono inzet van het thema, dat vrolijk vervolgd wordt en uitgesponnen. Aangename en zeer afwisselende muziek!

 

Joseph Haydn: Divertimento in D nr 97 tgv de geboorte van een prins van Eszterházy. Nikolaus zei ooit van de baryton: dit is MIJN instrument en Haydn was zo geniaal dat hij zijn broodheer het gevoel kon geven dat  hij ook echt alles kon op dit instrument. Andante cantabile. Een beschouwend stuk, filosofisch getint ahw, prachtig, gedragen, zeer melodieus waarbij de instrumenten een fraai drieluik vormden. Af en toe getokkel (met de duim aan de achterzijde van de hals van de baryton). Allegro di molto. Ook weer zo’n typerend Haydnthema: heerlijk dansant, vlot, vrolijk, kordaat, ingetogen, al deze stemmingen kwamen voorbij. Menuet. De baryton als stralend middelpunt in dit menuet. De alt mag ook even schitteren en met het tokkelen worden de vrolijkste noten rondgestrooid. Polonaise. Een snelle draf op de instrumenten. De polonaise in zijn oorspronkelijke vorm, een snelle Poolse dans. Adagio. Plechtstatige muziek, langzaam en donker. Een klimmende akkoordensprong  benadrukt nog eens de ernst van de muziek. Menuet. Het tweede menuet is frivool en opgewekt gestemd. Krachtige klanken besluiten het stuk. Fuga presto. Een snelle en kunstige fuga, prachtig gespeeld door deze drie rasmusici, besloot dit bijzondere werk! Hulde voor Haydn en diens vertolkers! Een mooi applaus gaf de waardering weer voor het drietal, dat beloond werd met een krentenmik. Het februariconcert van de Muziekkring was weer voorbij. Na afloop verdongen zich nog geïnteresseerden rond de baryton en Freek Borstlap gaf nog uitgebreid uitleg. Erg leuk en informatief! Op naar het volgende concert…

 

LIEFHEBBER


Column geschreven door Liefhebber naar aanleiding van een recent concert

 

 

Seizoen 2016-2017

 

Duo Smits en Van Regteren Altena

Maandag 3 oktober, 2016

 

SYRÈNE Saxofoonkwart Zaterdag 12 november 2016

 

DUDOK KWARTET  

Vrijdag 13 januari 2017.

 

NEDERLANDS BARYTON TRIO

Woensdag 15 februari 2017.

 

Marietta Petkova

Maandag 6 maart 2017

 

THE HAGUE STRINGTRIO

Donderdag 6 april 2017

 

Brook Cuden en Jeroen de Groot

Zaterdag 13 mei 2017